Logo Gmina Grabów nad Pilicą

Historia

Rys historyczny

Grabów nad Pilicą jest starą osadą stanowiącą ośrodek kolonizacji tej części Zapilicza we wczesnym średniowieczu. Była najprawdopodobniej osadą leśną i ta tradycja zawodów związanych z leśnictwem i rolnictwem zachowana jest po dzień dzisiejszy. W 1569 roku jest wymieniany jako Grabów. Nazwa miejscowości wyprowadzana jest od grabu.

Kolonizacja prawego brzegu Pilicy przypada na XV i XVII wiek. O kierunku rozwoju osadnictwa na prawym brzegu Pilicy świadczą nazwy zakładanych miejscowości jak Kępa Niemojewska oraz poza obszarem gminy Budy Biejkowskie, Budy Brankowskie, Budy Michałowskie, Budy Grzegorzewickie. Nazwa "budy" świadczy o tym, ze ich mieszkańcy zajmowali się eksploatacją lasów, wypalając potaż, węgiel drzewny, wyrabiając smołę i dziegieć.

Po trzecim rozbiorze Polski granicą miedzy Austrią a Prusami była rzeka Pilica. Zapilicze znalazło się w granicach Austrii tzw. Galicji Zachodniej. Granice trzech zaborów spotykały się przy ujściu Pilicy, w Mniszewie (gmina Magnuszew). Świadectwem tamtych czasów jest zabytkowy obiekt strażnicy austriackiej stanowiący współcześnie siedzibę Urzędu Gminy Grabów nad Pilicą.

W XVIII wieku osada Grabów stanowiła własność Józefa Pułaskiego, starosty wareckiego, ojca Kazimierza, następnie po kądzieli przeszła do Walewskich. Józefa Walewska wyszła za szambelana króla Stanisława Augusta, Brochockiego, powtórnie za prezesa trybunału województwa sandomierskiego Augustyna Nowinę Witkowskiego. Po śmierci Witkowskiego przeszły dobra Grabów w drodze działów, na własność Ludwiki Dzwonkowskiej, siostry Witkowskiego, po której dziedziczyła je Józefa z Dzwonkowskich Komornicka. Nastepnie były własnością dziedziczną "najmłodszego z żyjących tejże synów, Augustyna ".

W Grabowie nad Pilicą urodziła się Maria Komornicka (1876-1948), poetka okresu Młodej Polski.

Określenie Grabów "nad Pilicą" pochodzi z połowy XIX wieku dla odróżnienia od Grabowa "nad Wisłą" położonego na zachód od Zwolenia.

W okresie II wojny światowej, podczas hitlerowskiej okupacji Grabów nad Pilica jest miejscem licznych akcji partyzanckich. 9 maja 1943 roku w odwet za rozbicie posterunku żandarmerii, Niemcy przeprowadzili pacyfikację wsi, rozstrzeliwując 12 jej mieszkańców. W końcu lipca 1944 roku oddział AK kpt. Romana Siwki -"Heleny" opanował tutejszą stację kolejową, ułatwiając uchwycenie przyczółka warecko­-magnuszewskiego. W czasie walk na przyczółku wieś wraz z zabytkowym dworem zostały zniszczone. Na miejscowym cmentarzu znajdują się mogiły kilkudziesięciu żołnierzy polskich, poległych od sierpnia 1944 do stycznia 1945 roku.

Przynależność administracyjna miejscowości Grabów nad Pilicą, liczba ludności, wyposażenie w usługi, w poszczególnych okresach czasu zapisywana jest w dostępnych źródłach w sposób następujący:

1827 rok:
"Wieś liczy 34 domy i 439 mieszkańców. Parafia Grabów w powiecie kozienickim województwie sandomierskim". obwodu radomskiego w województwie sandomierskim".

1880 rok:
" Wieś i folwark w gminie i parafii Grabów n/Pilicą, w powiecie kozienickim guberni radomskiej. Parafia Grabów dekanatu kozienickiego, dawniej jedlińskiego liczy 1700 dusz. Kościół parafialny fundowany w XVI wieku zgorzał w XVIII wieku. Obecny wystawił w 1776 roku Ignacy Walewski, podkanclerzy królewski".

1921 rok:
" Wieś w gminie Grabów n/Pilicą powiatu kozienickiego województwa kieleckiego. Liczy 71 budynków mieszkalnych z liczbą 445 mieszkańców. 436 mieszkańców określiło swoje wyznanie jako rzymsko-katolickie, 9 jako wyznanie mojżeszowe. Grabów folwark miał 5 domów i 50 mieszkańców, wszyscy są Polakami wyznania rzymsko-katolickiego".

1940 rok:
"Wieś w gminie Grabów n/Pilicą, powiatu radomskiego, dystrykt radomski. Siedzibę gminy zamieszkuje 560 mieszkańców i liczy 495 ha powierzchni":

1943 rok:
" Wieś w gminie Grabów n/Pilicą, powiat radomski, dystrykt radomski. Siedziba gminy zamieszkiwana przez 590 mieszkańców". 19iO rok: "Wieś -siedziba gromady w powiecie kozienickim, o zabudowie rozproszonej. Liczy 440 mieszkańców. Pracujących i utrzymywanych przez nich w. rolnictwie jest 249 osób, natomiast źródłem utrzymania 185 osób są działy pozarolnicze. Wieś jest siedzibą PGRN, USC, posterunku Milicji Obywatelskiej, Sp-ni Oszczędnościowo­ Pożyczkowej, Koła Gospodyń Wiejskich, Kółka Rolniczego. Miejscowość posiada 8-klasową szkołę podstawową, bibliotekę, klub, świetlicę i salę kinową, ośrodek zdrowia, punkt apteczny, urząd pocztowo-telekomunikacyjny, remizę strażacką, przystanek PKP, PKS, cmentarz, oświetlenie uliczne, 4 sklepy spożywcze i przemysłowe, zakład gastronomiczny".

1978 rok:
"Siedziba gminy, województwo radomskie. Liczy 429 osób". 1988 rok: "Siedziba gminy, województwo radomskie. Liczy 454 mieszkańców. Wykształcenie wyższe posiada 10 osób, średnie 60 osób. Gospodarstw domowych jest 136, w tym bez użytkownika gospodarstwa rolnego -40 gospodarstw domowych. Usługi wymieniane w 1970 roku rozszerzone są o Bank Spółdzielczy, GSSCH, KR, PGR i RSP".

ZABYTKI - ochrona dóbr kultury

 

Wójt gminy zaprasza

<p>Euzebiusz Strzelczyk</p>

Euzebiusz Strzelczyk

Przyjęcia interesantów:

Pon. - Piąt.  7:00 - 15:00 

Zadaj pytanie Wójtowi

Wypełnij Odpowiedzi

Sonda

Wypełnij Odpowiedzi

Urząd Gminy Grabów nad Pilicą

ul. Kazimierza Pułaskiego 51
26-902 Grabów nad Pilicą
tel.: 48 662-70-14
fax: 48 662-70-52
e-mail: grabow@grabow.pl

Zobacz również

wersja językowa

Kalendarz

październik 2017
Pn
Wt
Śr
Cz
Pt
So
Ni
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31

Zegar

  • :
  • :
Akceptuję

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.